فـرهـنـگـسـرا

اولين منتقد اجتماعي در ادبيات فارسي

وي "نظام الدين عبيدالله زاکاني" از شعراي نامدار نيمه دوم قرن هشتم هجري است. عبيد زاکاني، شاعر و نويسنده اي مبارز، منتقد و مخالف نظام موجود بود که با روشي ساده و شيرين، اوضاع اخلاقي، اجتماعي و سياسي ايران را پس از هرج و مرجي که محصول حمله خانمانسوز مغول بود، به رشته تحرير کشيده است. وي به زبان هزل و طنز، احوال و اخلاق طبقات مختلف اجتماعي، مخصوصاً وضع روحي و فکري طبقات ممتاز را مورد بررسي قرار داده و نام آن را "اخلاق الاشراف" نهاده است. در اين شاهکار بديع و بي سابقه، نخست عبيد ملکات فاضله، يعني عفت، شجاعت و حلم و مردانگي را که در دوران حيات شاعر به علل گوناگون اقتصادي و سياسي و در نتيجه قتل و غارتها و بيدادگريهاي مغولان رو به فراموشي رفته بود، تعريف و توصيف ميکند و آن را مذهب منسوخ مي نامد. وي در مقابل به بيان رذايل اخلاقي چون دروغگويي، دورويي و رياکاري مي پردازد و آن را مطلوب و مقبول بزرگان و اشراف فاسد و منحرف عهد خود يعني مذهب "مختار" آنان مي شمارد.

نکته جالب در زندگي خصوصي عبيد زاکاني اينکه، وي با وقوفي که بر اوضاع آشفته اجتماعي عصر خود داشته، ظاهراً به انتخاب مذهب مختار که مطلوب و مقبول عناصر راحت طلب و غيرمبارز است کمترين رغبتي نشان نداده و همچنان پيرو مذهب منسوخ باقي مانده و به زندگي خود با عسرت و تنگدستي ادامه داده و دست نياز به سوي خداوندان مال و جاه دراز نکرده است.

براي بازگـشت به صـفـحه قـبل لـطـفا اين صفـحـه را بـبنديد