دامغان

تاريخچه شهر دامغان

دامغان در حدود چهارصد سال پيش از ميلاد مسيح چنان عظمتی داشت که اشک سوم و تيرداد اشکانی در سال 249 پيش از ميلاد آن را پايتخت خود اعلام نمودند. اين شهر تا قرن دوم ميلادی اهميت خود را حفظ کرد و مرکز ايالت بزرگ قومس بود. برخی ها, طرح اين شهر را به هوشنگ نسبت داده اند. اين نظريه به واقعيت نزديکتر است که مردم اين منطقه دراطراف رودخانه چشمه علی که در دره کوههای شمالی جاری است اسکان يافتند و مدنيتی را بوجود آوردند. چنانکه نوشته اند, نزديک به چهارصد سال پيش از ميلاد جمعی از مغان در مسير رود سکنی گزيدند و به همين علت, نخست اين منطقه ده مغان ناميده می شده و به مرور زمان و در آخر الامر به دامغان تبديل گرديد. دامغان مدتی پايتخت زمستانی اشکانيان بود و تا کشته شدن يزدگرد, آخرين پادشاه ساسانی موقعيت خود را  حفظ کرد. در دوره های حکومت امويان ,عباسيان , طاهريان , سامانيان , سربداران و ديلميان دامغان از موقعيتی ممتاز برخودار بود .

مراکز تاريخي و باستاني

عمارت آغامحمدخان وفتحعلی شاه قاجار(همراه عکس)

استان  قومس و علی الخصوص  شهر دامغان مورد توجه اولين پادشاه قاجار بود و به همين جهت آغا محمد خان و فتحعلی شاه در چشمه علی دامغان ساختمانهای زيبايي را بنا کردند. اين دو ساختمان تقريبا مقابل هم واقع شده اند. در قسمت شمال و در داخل درياچه, به فاصله  حدود پانصد متر از تپه های آبده, ساختمانی است دو طبقه دارای ايوان محصور در آب که فتحعلی شاه قاجار آن را ساخته بود. برای ورود به اين بنا بايد در ضلع های شرقی و غربی از روی تخته ای که قريب دومتر روی آب قرار داده اند, گذشت. در طبقه تحتانی و فوقانی که ايوان دارد از دو طرف باز مي شود.

و هر کس در آن بنشيند از دو سو درياچه را زير نظر دارد. علاوه بر بنای فوق به فاصله ده متری از ضلع جنوبی درياچه ساختمانی متعلق به دوره آغامحمدخان قاجار واقع است. ساختمان دارای يک طبقه و يک شاه نشين فوقانی است و اين بنا هم از نظر معماری و هم از نظر مکان به زيبايي بنای فتحعلی شاه نيست. اما دارای قدمت می باشد.

عمارت دخترناصرالدين شاه

در قسمت امير آباد دامغان و در مقابل قلعه, عمارتی وجود دارد که نمای ظاهری آن با نقش و نگار های آجری تزئين شده است. اهالی منطقه, اين بنا را به دختر ناصرالدين شاه قاجار نسبت می دهند که زمانی به آنجا تبعيد شده بود. نمای اصلی بنا دارای ايوان ورودی و دو ايوان طرفين و ايوان نشيمن در بالای سردر با سقفی چوب نما شده است .

برج پير علمدار(همراه عکس)

برج پير علمدار در شرق شهر دامغان در محله خوريا نزديک مسجد جامع و مدرسه حاج فتحعلی بيگ واقع گرديده است. اين مقبره به سال 417 هجری قمری ساخته شده است. ارتفاع اين بنا 13 متر, قطر داخلی آن چهار و نيم متر و شهرت آن به دليل کتيبه ای زيبا با خط کوفی مشبک است. اين ساختمان به سبک بنای چهل دختران است. اما نه به ظرافت و زيبايي آن. ساختمان مذکور مقبره محمد بن ابراهيم, پدر ابو حرب بختيار, ممدوح منوچهری دامغانی است. گنبد مذکور سابقا ايوانی داشت که امروزه ديگر اثری از آن وجود ندارد. و در دور ايوان کتيبه ای وجود داشت که در حال حاضر مقدار کمی از آن يادگار مانده است.

گنبد زنگوله(همراه عکس)

در قرن هفتم هجری در جنوب غربی شهر دامغان بنايي از خشت خام ساخته شده است که در حال حاضر از آن گنبد اثری باقی نمانده است. اين بنا دارای ارتفاعی در حدود شش متر و البته از تاق نماهای مقرنس بهره مند است.

مدرسه موسويه

مدرسه موسويه را حاج موسی آقا قاجار در سال 1270 هجری قمری بنا کرد. اين مدرسه در محله بالای کوی دباغان دامغان قرار دارد. درجنوب مدرسه مسجدی ساخته شده است که ساختمان آن از آجر و به شکل کثيرالاضلاع است. اين مسجد دارای ده اتاق است و از سطح زمين نزديک يک مترو نيم بلندتراست. تالار فوقانی که روبروی در مدرسه واقع شده است پنج در دارد که درها به طرف حياط مدرسه باز می شوند. و پشت انها حياط خلوت قرار دارد. در بعضی مواقع در اين حياط خلوت مجلس درس تشکيل می شود .

مقبره شاهرخ ميرزا

اين مقبره در ضلع شمال شرقی صحن امام زاده جعفر در شهر دامغان بنا گرديده و به شکل مربع می باشد که طول ضلع خارجی آن پنج متر و طول ضلع داخلی آن چهار متر است . اين بنا دارای گنبدی مدور و کوچک است . ارتفاع ساختمان آن در حدود يازده متر است و به نام مقبره شاهرخ ميرزا معروف شده است .

گنبد چهل دختر(همراه عکس)

گنبد چهل دختر در مرکز شهر دامغان و در ضلع آستان مبارک حضرت امام زاده جعفر قرار دارد. اين برج از بناهای دوره سلجوقی است. بنای مذکور در سال 446 هجری به دستور ابو شجاع, موسوم به اسفارنکی بن اصفهانی از آجر ساخته شده است. محيط خارجی اين برج 2380 متر, قطر داخلی آن 5.5 متر و ارتفاع آن 15 متر می باشد. در بالای آن نزديک به گنبد, کتيبه ای به خط کوفی با تزئينات زيبای آجری و قطار بندی های جالب مشاهده می شود.

برج ظغرل(همراه عکس)

برج طغرل در سال  490 هجری قمری در جنوب روستای مهماندوست واقع در 20 کيلومتری شمال شرقی دامغان و در نزديکی آبادی امام آباد بنا گرديده است. شعاع داخلی اين برج 92/7 متر و ارتفاع آن 12 متر است. ارتفاع اصلی برج در گذشته بيشتر بوده است. و بعدها به علت فرو ريختن گنبد مخروطی شکل و زيبای اين بنا از ارتفاع آن کاسته شد. اين برج آجری که مشهور به برج معصوم زاده است دارای تاق نماهای بلند و مقرنس کاری های زيبای آجری است. دو کتيبه در بالای برج به خط های کوفی و بنايي وجود دارد . تاريخ بنا با زمان سلطان سنجر سلجوقی مطابقت دارد و مردم محل آن را امام زاده قاسم می گويند .

جاذبه هاي طبيعي

رودخانه چشمه علی دامغان

رودخانه چشمه علی دامغان از دره های جنوبی شاه کوه گرگان واقع در استان گلستان سرچشمه می گيرد و به دشت کوير منتهی می گردد .

رودخانه سفيد رود

رودخانه سفيد رود که يکی از سرشاخه های  رود تجن است, از چند رود خانه فرعی تشکيل گرديده است و به طرف شمال شرق جريان می يابد. آبراهه های اصلی تشکيل دهنده سفيد رود عبارتند از : آبرود, سياه رودبار, تويسن دره و آبراهه شلی. رودخانه سفيد رود پس از پيوستن به اين آبراهه ها, با جريان پايه ای معادل 900 تا 1000 ليتر توان آبی قابل توجهی پيدا می کند. اين ميزان خروجی آب پس از آبياری مزارع حاشيه رودخانه به طرف تجن جاری می شود .

چشمه علی وعمارت آن(همراه عکس)

چشمه علی در 35 کيلومتری شمال دامغان قرار دارد و از قديم الايام يکی از نقاط پر جاذبه بوده است . اين محل با صفا در قديم گردشگاه فرمانروايان و سلاطين بود, بطوريکه پادشاهان اوليه ايل قاجار علاوه بر توجه به شهر دامغان, چشمه علی را نيز مورد توجه قرار دادند. به همين جهت آغا محمد خان قاجار و فتحعلی شاه قاجار در محل چشمه, ساختمانهايي زيبا بنا نهادند. بنای چشمه علی شامل دو قسمت است يکی عمارت قراولخانه که بنايي خشتی است و معماری صفوی دارد و در زمان آغامحمدخان قاجار مورد استفاده قرار می گرفت و ديگری بنايي دو طبقه و آجری است که شالوده سنگی دارد و در داخل يک درياچه طبيعی قرار گرفته است . اين بنا مربوط به دوره فتحعلی شاه است. اين پادشاه که در دامغان متولد شده بود. هر ساله ايامی را به عنوان تعطيلات در کنار اين چشمه می گذراند .

اماکن زيارتي و مذهبي

مسجد تاريخانه دامغان(همراه عکس)

گزافه نيست اگر بگوييم که اين بنا کهن ترين بنای دوره اسلامی است که شالوده ساسانی خود را حفظ نموده و ظاهرا از خرابی ها و صدمات ناشی از زلزله قرون گذشته در امان مانده است. اگر چه نوشته ای که تعيين کننده تاريخ بنای آن باشد موجود نمی باشد. ولی از روی سبک بنا می توان آن را متعلق به قبل از سال 200 هجری قمری دانست. اهميت اين بنا بخاطر امتزاج سبک عربی اسلامی و اسلوب و معماری عهد ساسانی آن است. تاقهايي که بدون مجاورت ديوار, روی ستونهای تاريخانه ساخته شده اند معماری عهد ساسانی را به ياد می آورد. ستونهای تاريخانه دارای تاقهای ضربی وسيع و موازی با نما ها هستند. از طرف صحن مسجد, مانند ايوانهای زمان ساسانيان باز و گشوده اند. از نظر معماری قطر و اندازه ستونهای کاخ تپه حصار دامغان که به جای مانده از دوره ساسانيان است برابر با اندازه و قطر ستونهای تاريخانه می باشد. و اين نشان دهنده استمرار و تداوم معماری ساسانيان در دوره اسلامی است. احتمالا تاريخانه در زمان تسلط اعراب بر ايران, آتشکده یا معبدی بوده که بعد ها به مسجد تبديل شده است. ساختمان مسجد, مربوط به قرن دوم هجری قمری می باشد .

مسجد جامع دامغان(همراه عکس)

مسجد جامع دامغان روبروی مدرسه حاج فتحعلی بيگ که به آن مدرسه پامنار نيز می گويند قرار گرفته است . طول آن 35 متر و عرض آن 18 متر می باشد . دارای دو رديف ستون است که روی ستونها سقف های مدور آجری دارد . و فواصل آجرها نيز با گچ بند کشی شده است . ستونها هم آجری است و محراب آن از گچ ساخته شده , مسجد دامغان را ميرزا محمدخان سپهسالار دامغانی بنا نموده است .