دولت علويان گيلان و ديلمان

دولت علويان طبرستان

علويان گيلان و ديلميان

اقامت چهارده ساله ناصر اطروش ( قبل از رسيدن به حكومت ) در ديلمان و نفوذ مذهبي و شخصي وي در شرق گيلان ، زمينه هاي بسيار مناسبي براي علويان فراهم آورد .زيرا با وجود خاتمه حكومت علويان در طبرستان ،‌ هنوز در شرق گيلان زيديان معتقدي وجود داشتند كه حاضر بودند در راه اين خاندان جانبازي كنند. به همين مناسبت ، يكي از نوادگان الحسين الشاعر ( برادر اطروش )‌ به نام جعفر محمد ، به احياي نفوذ علويان برخاست . وي در سال 320 ه.ق. هوسم را تصرف كرد و نام " الثايرفي الله " بر خود نهاد . الثاير سه مرتبه به اتفاق متحدان طبري و زياري  و ديلمي خود بر آمل دست يافت ، ولي پس از چند ماه از آنجا بيرون رانده شد. وي پس از سه دهه حكومت ، در سال ر350 ه.ق. در گذشت و در 30 كيلومتري شرق هوسم ،‌ در "ميانده" به خاك سپرده شد .  ر

پس از وي ،‌ابوالحسن مهدي " القايم بالله " و ابوالقاسم حسين " الثايرفي الله " (‌ پسران او )‌ به ترتيب به فرمانروايي رسيدند . چندي بعد ، ابوالقاسم حسين به اسارت لشكر و شمگير در آمد . وي سعي داشت علويان را از گيلان بيرون براند . از سوي ديگر ، آل بويه ، كه سعي در حفظ قدرت در زادبوم اصلي خود ( لياهچ= لاهيجان ) داشتند، از علويان حمايت مي كردند. سرانجام، مناذر جستاني در سال 352 ه.ق. ابوعبدلله محمد ( پسر داعي حسن بن قاسم علوي) را به گيلان دعوت نمود. در اين هنگام ، ابوعبدالله محمد نقيب علويان بغداد بود. او علاوه بر فضل و دانش ،‌ تسلط كاملي نيز در فقه و كلام داشت. همچنين ، رياست تامه زيديان بر عهده او بود . وي پس از ورود به گيلان ، هوسم را با كمك مناذر جستاني تصرف كرد و خود را " المهدي لدين الله " ناميد. ابو عبدلله تلاش بسياري براي پيوند دو گروه قاسميه و ناصري زيدي آغاز كرد و تا حدودي هم در اين راه موفق شد. او تلاش فراواني براي تسلط كامل بر طبرستان و هوسم به كار بست . ولي شورشهاي مكرر ابوالفضل الثرير زيدي ، معروف به " اميركا " اين تلاشها را ناكام گذاشت . ضعف علويان موجب شد كه ابو عبدالله سيادت آل بويه را بپذيرد . پس از درگذشت او بار ديگر رقابت زيديه آغاز شد و نيز، زيديان گيلان هم به پايان رسيد. در 380 ه.ق. شاخه ديگري از علويان در گرگان سربلند كرد. مشهورترين اين علويان، ابوالحسين احمدبن الحسين " المويدبالله " و برادرش، يحيي " ناطق بالحق " بودند.  ر

آثار كلامي و فقهي اين دو برادر به وسيله زيديان يمن ، حفظ شد و مورد استفاده قرارگرفت . اين دو برادراز علماي بزرگ زمان خود بودند . ناطق بالحق در بغداد تحصيل كرده و در ري به حلقه ياران صاحب بن عباد و قاضي عبدالجبار پيوسته بود . فرزندان علويان در گيلان و به ويژه در هوسم ، تا مدتها فعاليت داشتند ، اما ، با روي كار آمدن دولت سلجوقي اين فعاليتها به خاموشي گراييد.  ر