قطعه

نوع ابياتي است بر يک وزن و قافيت، بدون مطلع مصرع، که از اول تا آخر همه مربوط به يکديگر، راجع به يک موضوع اخلاقي و حکايت شيرين يا مدح و هجو و تهنيت و تعزيت و امثال آن باشد. حداقل قطعه دو بيت و حداکثر معمول متداول پانزده يا شانزده بيت باشد. وليکن بر حسب ضرورت تا حدود چهل يا پنجاه بيت و بيشتر از آن نيز گفته اند. در اين صورت فرق آن با قصيده همان است که قطعه داراي مطلع مصرع نيست؛ يعني قافيه را از آخر بيت اول آغاز کرده و در مصراع اول نياورده اند. اما در قصيده شرط است که داراي مطلع مصرع باشد. کلمه قطعه (با کسر قاف) به معني يک پاره از هر چيزي است؛ و چون اين نوع شعر شبيه پاره اي از ابيات اواسط قصيده است، آنرا قطعه ناميده اند. شعر از ابن يمين:

نشنيده اي که زير چناري کدو بني

بررست و بردويد بر او بر، به روز بيست؟

پرسيد از آن چنار که تو چند روزه اي؟

گفتا چنار سال مرا بيشتر ز سي ست

خنديد پس بدو که من از تو به بيست روز

برتر شدم، بگوي که اين کاهليت چيست؟

او را چنار گفت که: امروزه، اي کدو

با تو مرا هنوز نه هنگام داوري ست