يـزد

تاريخچه شهر يزد

شهرستان يزد مركز استان يزد بوده و در دره اي وسيع و خشك و محصور بين رشته كوههاي شيركوه و خرانق قـرار گـرفته اسـت. ايـن شهـر از شمال به شهرستان اردكان و از شرق به شهرستان بافق و از جنوب به شهرستان تفت و از غرب به استان اصفهان محدود گشته است.

اين شهر از قرن پنجم رو به گسترش نهاد و اتابكان سهم به سزايي در آباداني اين شهر ايفا كردند. اكثر دانشمندان قرن هفتم و هشتم براي در امان ماندن از هجوم مغول اين شهر را مركز فعاليت خود قرار دادند. اين شهرستان اماكن ديدني و جاذبه هاي جهانگردي متعددي دارد كه از مهم ترين آنها ميتوان به مسجد كبير يزد، مسجد جامع فهرج، بقعه سيد ركن الدين، مجموعه باغ دولت آباد،‌ تكيه و مسجد امير چخماق،‌ آب انبار شش بادگيري، آتشكده و برج باروي قديمي و … اشاره كرد.

مراکز باستاني و تاريخي

خانه لاري ها

اين خانه در سال 1286 قمري ساخته شد. مالك آن حاجي محـمد ابـراهيم لاري بوده است. سابقاً به عنوان خانقاه نعمت الهي از آن استفاده مي شد. درها،‌ پنجره ها،‌ ارسي ها و اتاق هاي آينه كاري و نقاشي شده آن يكي از نمونه هاي زيبا و عالي خانه هاي اعياني قرن سيزدهم يزد است.

خانه حاج كاظم رسوليان

اين خانه كه بيش از يك قرن از عمر آن مي گذرد، در محله سهل بن علي يزد واقع شده و شامل دو بخش متمايز به صورت بيروني و اندروني است. اين خانه كه يكي از خانه هاي ارزشمند يزدي است،‌ در سال 1368 به صـورت وقـف در اختـيار دانـشگاه يـزد قـرار گـرفت و پس از مـرمـت، به عنوان هسته اوليه دانشكده معماري و شهر سازي حيات نوين خود را آغاز كرد.

خانه ملك التجار

اين خانه نمونه در حدود يك صد و بيست سال قبل در يكي از بازارهاي مهم شهر ساخته شده و متعلق به ملك التجار (‌متوفي به سال 1333 خورشيدي) است. اين خانه را  جـد مـلك التجـار موسوم به حاج علي عسگر شيرازي ساخته است و چهار نسل به طور متوالي در آن زندگي كرده اند. نقاشي اتاق هاي اين خانه كار يك نقاش شيرازي است كه از حيث اسلوب كاملاً با نقاشي هاي عمارت نارنجستان شيراز همسان است.

مدرسه خان

محمد تقـي خـان بن ميرزا محمد باقر بافقي كه به خان بزرگ شهرت داشت و سرسلسله خاندان مشهور به «خوانين» يـزد بـوده اسـت، در سـال 1129 متولد شد. وي پس از به حكومت رسيدن، تأسيسـات عمـومي و خيريه‌ مهم مانند باغ دولت، ميدان خان،‌ قيصريه، مدرسه خان و جنت آباد را احداث كرد.  محمد تقي خان،‌ مدرسه‌ خان را خارج از حصار شهر يزد ايجاد كرد. اين بنا مركب از دو مدرسه بزرگ و كوچك است. مدرسه كوچك را محـمد تقـي خـان و مـدرسه‌ بـزرگ را كـه طرف غرب و متصل به اولي است،‌ علينقي خان پسر محمد تقي خان بنا كرده است.

مدرسه شهاب الدين قاسم طراز

شاه ابوالقاسم از محله هاي قديم يزد است، كه از اسم شهاب الدين قاسم طراز، باني مدرسه در قرن هشتم هجري گرفته شده است. از آثار قديم اين مدرسه معروف، تنها سر در شمالي آن باقي بوده و جاي قبلي مدرسه، يك مسجد جديد ساخته شده است. اين بنا داراي شش كتيبه است.

باغ دولت آباد

باغ دولـت يكي از بـاغ هاي معـروف ايراني است كه در زمان محمد تقي خان (دوره زنديه) طراحي و ساخته شد. باغ دولت مجموعه اي از ساختمان هاي متفاوت است كه محل اقامت (خان) حاكم وقت و دستگاه حكومتي وي بوده است.  جالب ترين بناي مجموعه را عمارت هشتي و بادگير تشكيل مي دهد كه تلفيق جريان هوا و آب به زيباترين شكل صورت گرفته است. كاربندي بسيار ظريف سقف هشتي اثر استاد  علي اكبر خرمي (استاد حاج علي اكبر آخونه) معمار ميراث فرهنگي است كه با سيم گل و دم گيري گچي به طرزي بسيار استادانه اجرا شده است. بادگير باغ دولت آباد با 33 متر بلندي از سطح زمين، شاهكار مهندسي و نشانه نبوغ و توانمندي فكر و دست معماران يزدي است.

آتش ورهرام ( بهرام ) يزد

اين عمارت به همت زردشتيان يزد و پارسيان هند در سال 1313 خورشيدي تحت نظارت سرپرستي آقاي ارباب جمشيد امانت بنا شد. در مورد قدمت تاريخي آتش اين آتشكده، گويند كه نزديك 1515 سال پيش اين آتش از آتشكده ناهيد پارس به روستاي هفتادر (نزديك عقدا) منتقل شد و از آنجا به ترك آباد در اردكان نقل مكان كرد، و پس از 30 سال نگهداري در غار اسكفت يزدان آن را در سال 1325 خورشيدي به شهر يزد آوردند و در خانه دستور بزرگ شهر، در محله دستوران جاي داده شد و از آنجا به گمنبار خانه و محل كنوني اين آتش، خيابان آيت الله كاشاني ، كوچه آتشكده انتقال يافت.

مسجد جامع كبير

درخشان ترين بناي شهر يزد مسجد جامع آن است. بنايي قديمي و بسيار فاخر كه مجموعه اي است كه از  درخشندگي كاشي ها و بلندي منارها، زيبايي گچ كاري، گشادي صحن،‌ خوابيدگي گنبد و بالاخره شبستان زمستاني وسيع آن كه هر يك عنصر و عاملي از بزرگي، زيبايي و هنرمندي اين يادگار ارجمند و هزار ساله يزد است.

مسجد مير چخماق (‌امير چخماق)

مسجد ميرچخماق كه در تاريخ هاي يزد به نام مسجد جامع نو نيز خوانده شده است، در دوره صفويه به همت امير جلال الدين چخماق شاهي حاكم يزد، از امرا و سرداران تيموري و مقرب درگاه شاهرخ و زن او ستي (‌بي بي) فاطمه خاتون احداث شده است. اين مسجد كه در سال 841 به پايان رسيد، از حيث زيبايي،‌ وسعت، اهميت و اعتبار بعد از مسجد جامع شهر قرار دارد. 

امامزاده ابو جعفر

مهم ترين مزار مورد احترام مردم استـان،‌ آرامـگاه امامـزاده محـمد بن علي بـن عبيـدالله بـن احـمد بـن علي  الغريني بن جعفر صادق عتيق است كه به امامزاده جعفر موسوم است. اين بقعه متبركه در شهر يزد واقع شده است.

بقعه دوازده امام

دوازده امام، گنبدي تنها است، مانده از سال 429 هجري كه نزديك حسينيه محله فهادان قرار دارد.  اين بقعه قديمي ترين بناي موجود در يزد است كه به دليل سبك بنا و نقش و نگار و كتيبه كوفيِ رنگي اش از ارزش ويژه اي برخوردار است.

بقعه شيخ احمد فهادان

بنايي كه در محله فهادان به نام شيخ احمد فهادان معروف شده ،‌ بقاياي خانقاه ،‌ مسجد و بقعه اي است كه به شيخ احمد اسفنجردي مشهور است و به شيخ احمد فهادان تعلق دارد .

شيخ فخرالدين احمد و برادرش محمد از مردم اسفنجرد به پيشه شومالي مشغول بوده اند كه به علت ظلم و ستم موجود، از موطن خود هجرت كردند و به يزد آمدند و در محله اي كه فهادان نام داشت، سكونت گزيدند. اين محله يادگاري بوده است از عهد سلطان قطب الدين ابن عزيز الدين لنگر كه از اتابكان يزد بود و به نگهداري يوز علاقه اي وافر داشت.

مقبره شيخ زين العابدين علي خاموش

اين مقبره در روستاي ندوشن در 35 كيلومتري يزد، قرار دارد. شيخ علي از عرفا و صوفيه بود كه به شهادت رسيد و مزارش زيارتگاه و محل نذورات است، و مردم به آن احترام بسيار مي گذارند. بناي آن خشتي و گلي و عاري از كاشي،‌ گچ كاري و ساير تزئينات است.

معـماري مخصوص کوير